Βιολογικό ή Εξαιρετικό Παρθένο Ελαιόλαδο: ποιες είναι οι πραγματικές διαφορές;
Η σύγκριση ανάμεσα στο βιολογικό και στο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο συχνά δημιουργεί σύγχυση, επειδή οι δύο όροι περιγράφουν διαφορετικές ιδιότητες. Ο χαρακτηρισμός «βιολογικό» αφορά το σύνολο των πρακτικών καλλιέργειας και παραγωγής, καθώς και τις διαδικασίες ελέγχου και πιστοποίησης του προϊόντος. Σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2018/848, η βιολογική παραγωγή διέπεται από συγκεκριμένες απαιτήσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν τον περιορισμό της χρήσης συνθετικών λιπασμάτων και χημικών φυτοπροστατευτικών ουσιών, την απαγόρευση των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών και την υποχρεωτική εφαρμογή συστημάτων ιχνηλασιμότητας και επίσημων ελέγχων. Ωστόσο, η βιολογική πιστοποίηση δεν συνιστά αυτοτελές κριτήριο αξιολόγησης της οργανοληπτικής ή φυσικοχημικής ποιότητας του ελαιολάδου.
Το «εξαιρετικό παρθένο» είναι νομικά καθορισμένη ποιοτική κατηγορία. Το ελαιόλαδο πρέπει να προέρχεται απευθείας από τον καρπό της ελιάς αποκλειστικά από μηχανικές ή άλλες φυσικές μεθόδους, χωρίς καμία άλλη θερμική ή χημική επεξεργασία (εξευγενισμός), να έχει ελεύθερη οξύτητα έως 0,8 γραμμάρια ελαϊκού οξέος ανά 100 γραμμάρια και να πληροί συγκεκριμένα χημικά και οργανοληπτικά κριτήρια. Στην αισθητηριακή (οργανοληπτική) αξιολόγηση δεν πρέπει να εμφανίζει ελαττώματα και πρέπει να διαθέτει αντιληπτό φρουτώδες. Η οξύτητα εδώ δεν σημαίνει ξινή γεύση· αποτελεί δείκτη υδρόλυσης των τριγλυκεριδίων και επηρεάζεται από την κατάσταση του καρπού και τον χειρισμό του.
Οι δύο χαρακτηρισμοί μπορούν απολύτως να συνυπάρχουν. Ένα προϊόν που συμμορφώνεται ταυτόχρονα με τους κανόνες βιολογικής καλλιέργειας και με τις προδιαγραφές της ανώτατης ποιοτικής κατηγορίας μπορεί να πωλείται ως «βιολογικό εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο». Αντίθετα, ένα ελαιόλαδο βιολογικής καλλιέργειας μπορεί να μην ανήκει στη κατηγορία «εξαιρετικό παρθένο», εφόσον διαπιστωθούν οργανοληπτικά ελαττώματα. Αντίστοιχα, ένα ελαιόλαδο συμβατικής καλλιέργειας μπορεί να είναι άριστο τόσο στα οργανοληπτικά όσο και στα χημικά του χαρακτηριστικά οπότε μπορεί να φέρει την ένδειξη «εξαιρετικό παρθένο».
Διατροφικά, η πιστοποίηση «βιολογικό» δεν εγγυάται από μόνη της περισσότερα μονοακόρεστα λιπαρά, βιταμίνη Ε ή πολυφαινόλες. Τριετής μελέτη σε ίδιες ποικιλίες και περιοχή δεν βρήκε σταθερό πλεονέκτημα των βιολογικών ελαίων ως προς τις φαινόλες, τις τοκοφερόλες, την αντιοξειδωτική ικανότητα, τις πτητικές ενώσεις ή τα οργανοληπτικά τους χαρακτηριστικά. Αντίθετα, η ποικιλία και οι διακυμάνσεις των κλιματικών συνθηκών από έτος σε έτος παρουσίασαν εντονότερη επίδραση.
Η βιολογική πιστοποίηση μπορεί να ενδιαφέρει όποιον επιλέγει γεωργικές πρακτικές με περιορισμένη χρήση συνθετικών εισροών. Δεν ισοδυναμεί, πάντως, με απόλυτη εγγύηση μηδενικών καταλοίπων, επειδή μπορεί να υπάρξει περιβαλλοντική επιμόλυνση, ενώ όλα τα τρόφιμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, βιολογικά και συμβατικά, υπόκεινται σε ανώτατα νόμιμα όρια καταλοίπων φυτοφαρμάκων. Επομένως, η επιλογή έχει και παραγωγική ή περιβαλλοντική διάσταση, όχι μόνο διατροφική και αφορά συνολικά τη γεωργία.
Συνεπώς, η ένδειξη «εξαιρετικό παρθένο» συνδέεται άμεσα με την ποιότητα του ελαιολάδου, καθώς προϋποθέτει την παραγωγή του χωρίς χημικές διεργασίες με απουσία οργανοληπτικών ελαττωμάτων. Οι φαινολικές ενώσεις συμβάλλουν στην πικρή και πικάντικη αίσθηση, στην οξειδωτική σταθερότητα και όταν υπάρχουν σε επαρκή ποσότητα, μπορούν να στηρίζουν τον εγκεκριμένο ευρωπαϊκό ισχυρισμό για προστασία των λιπιδίων του αίματος από οξειδωτική βλάβη. Ωστόσο, ούτε κάθε εξαιρετικό παρθένο έχει την ίδια συγκέντρωση φαινολών ούτε η χαμηλή οξύτητα αποδεικνύει από μόνη της υψηλή περιεκτικότητα σε φαινόλες.
Για τον καταναλωτή, ουσιαστικότερα κριτήρια είναι η πρόσφατη εσοδεία, η σαφής προέλευση, η πιστοποίηση, η σωστή συσκευασία σε σκούρο γυαλί ή μεταλλικό δοχείο και η προστασία από φως, θερμότητα και οξυγόνο. Συμπερασματικά, οι χαρακτηρισμοί «βιολογικό» και «εξαιρετικό παρθένο» διαφοροποιούνται ως προς τα κριτήρια που καθορίζουν την ταξινόμηση ενός ελαιολάδου. Ο πρώτος αφορά κυρίως την εφαρμογή συγκεκριμένων προτύπων και πρακτικών κατά τη διαδικασία παραγωγής, ενώ ο δεύτερος συνδέεται με την τήρηση καθορισμένων φυσικοχημικών και οργανοληπτικών προδιαγραφών ποιότητας. Ο συνδυασμός των δύο χαρακτηρισμών είναι εφικτός και μπορεί να προσδώσει πρόσθετη αξία στο ελαιόλαδο. Ωστόσο, η πιστοποίηση της βιολογικής καλλιέργειας δεν συνεπάγεται απαραίτητα ανώτερη διατροφική αξία, εφόσον αυτή δεν τεκμηριώνεται μέσω κατάλληλων εργαστηριακών αναλύσεων και της εφαρμογής ορθών πρακτικών παραγωγής.


